Auteur: E. Charité

Meer Op vele websites is het voornemen van de overheid terug te vinden om vanaf 2010 duurzaam in te kopen. Waarom niet nu al? Hoe strookt dat met de regelgeving omtrent Europese aanbestedingen? En mogen we er in de praktijk echt iets van verwachten?

Wat houdt duurzaam inkopen in? Duurzaam blijft te allen tijde een rekbaar en subjectief begrip. En ook nog eens relatief. ‘Duurzaam inkopen' kan betekenen dat je bij gelijke geschiktheid kiest voor oplossingen die langer meegaan, minder kosten, minder energie verbruiken, minder afval opleveren en zo kunnen we nog wel even doorgaan.  Als deze eigenschappen allemaal van toepassing zijn, ligt 'duurzaam' ineens heel dicht bij 'maatschappelijk verantwoord'.

Oplossingen die echt als 'duurzaam' of 'maatschappelijk verantwoord' gezien kunnen worden, zijn het gevolg van recente innovaties. Sommige virtualisatieoplossingen zijn hiervan concrete voorbeelden. Overigens zijn er ook voorbeelden van recente virtualisatieoplossingen die juist niet bijdragen aan 'duurzaam'. Maar laten we uitgaan van positieve en echt innoverende oplossingen.

Wie maakt en levert duurzame oplossingen? In het algemeen leveren innovaties van kleine en jonge specialistische partijen de meest vernieuwende en duurzame oplossingen op. Functioneel met minstens gelijke geschiktheid of zelfs beter en echt vernieuwend. Dat levert nicheproducten op die in de private sector bestaansrecht bieden voor deze kleine leveranciers. De grote gerenommeerde partijen hebben veel minder belang bij sterke innovaties, ze verdienen nog veel te veel aan de huidige productgeneraties. En dat verdienen doen ze voor een groot gedeelte bij overheden.

Wat gaat de overheid in 2010 echt anders doen dan in 2009, om haar eigen doelstelling te halen? De meest cruciale stap is, volgens mij, op een andere manier omgaan met aanbestedingsprocedures. In de praktijk blijkt het namelijk voor kleine partijen met nicheproducten of recente innovaties vrijwel onmogelijk via aanbestedingen zaken te doen met overheden. Op een enkel geval na, waarvan recent in de pers weer een voorbeeld uitvoerig is belicht, worden in het bestek bij een aanbesteding geen productnamen gespecificeerd die moeten worden aangeboden. Dit om het proces transparant te houden en 'iedereen in de markt' een gelijke kans te bieden. Dat is ook precies de doelstelling van aanbestedingsprocedures.

Maar wat er gebeurt in een gemiddeld bestek is vragen om referenties uit de afgelopen jaren, met vergelijkbare omvang en technologie. Wat er ook gebeurt, is vragen om de bedrijfsmatige cijfers van de aanbieder. Zwarte cijfers over minimaal een X aantal jaren, minimale omvang van de aanbieder, jarenlange materie en gerichte ervaring. Dames en heren ambtenaren: jullie vragen om verouderde spullen van grote leveranciers die niet echt willen innoveren. Ik begrijp prima dat duurzaam inkopen een gedragsverandering van jullie vraagt, die niet al in 2009 te realiseren is.

Naast de gedragsverandering speelt nog het aspect van de doorlooptijd, die voor de meeste aanbestedingen behoorlijk is. Maanden, soms wel een jaar of nog meer. Daarna moet worden gestart met de uitvoering en tegen de tijd dat het werkelijk tot oplevering komt wordt, weet je zeker dat je oud spul krijgt . Ik vrees dat 2010 ook nog te vroeg is.

Kan het dan toch? In theorie wel. Als overheden er in slagen om te vragen naar echt innoverende oplossingen, zonder beperkingen aan de aanbieder(s) maar met gekwantificeerde eisen aan levensduur, kosten, energiebesparing en recycling. Dan komen we een heel eind. De aanbestedingsprocedure wordt echt transparant met gelijke kansen voor iedereen en de mogelijkheid recente, duurzame innovaties aan te bieden.

De praktijk, zo verwacht ik, zal weerbarstiger zijn. En al schrijvend realiseer ik mij dat er iets bijzonders met me gebeurt. Ik hoef geen gelijk te hebben. Ik wil zelfs deze keer helemaal geen gelijk krijgen. Ik hoop dat de overheid er wel in slaagt 'duurzaam' te gaan inkopen.

Overigens zijn er gelukkig onder de grote aanbieders ook positieve uitzonderingen. Een aantal bekende partijen, waaronder Symantec, VMware en Sun, zijn wel degelijk genegen te innoveren in duurzame oplossingen. Veelal in samenwerking waarbij kleine en jonge specialistische partijen het verschil kunnen maken.